Ο δανεισμός στη γνώση

Του ιατροφιλόσοφου
Δημήτρη Καράλη
Κέηπ Τάουν – Ν. Αφρική

Εάν παρατηρήσουμε τα διάφορα παράσιτα και άλλα μικροσκοπικά σκαθάρια στην φύση, διαπιστώναμε πως όλα τους δανείζονται τροφή απ’ τα μεγαλύτερα όντα για θρέψη και ανάπτυξη. Ψύλλοι, ψείρες, κουνούπια, τσιμπούρια, βδέλλες και πολλά άλλα, ροφάνε αίμα ασταμάτητα όπου και όποτε τα δοθεί η ευκαιρία. Το ίδιο φαινόμενο συνεχίζεται και στο φυτικό βασίλειο. Τα αναρριχόμενα άκορμα φυτά, κισσοί, φασολιές, ντομάτες και λοιπά, δανείζονται επίσης εξωγενή στήριγμα για σκαρφάλωμα και για καλύτερη αναπαραγωγικότητα.
Στις βιβλιοθήκες βλέπουμε τους ανθρώπους να κάνουν κι αυτοί το ίδιο πράγμα. Όλοι ψάχνουν υπομονετικά ανάμεσα σε άσπρες και κιτρινωπές σελίδες να αποστάξουν διανοητική τροφή για την πνευματική τους ανάπτυξη. Ολόκληρη η υδρόγειος στριφογυρίζει ασταμάτητα και όλα απάνω της δανείζουν και παίρνουν βοήθεια για ανάπτυξη και εξέλιξη. Κάθε ελεύθερος νοητικά άνθρωπος, γίνεται λαμπαδηδρόμος στον αγώνα της ανάπτυξης. Όλοι μας δανειζόμαστε κάτι, και το ανασυνθέτομε λιγάκι διαφορετικό με το δικό μας τρόπο. Σαν τη μέλισσα, που ενώ ρουφά σκέτο ανθόνερο από λούλουδα, το ανασυνθέτει σε μυρωδάτο μέλι στην κυψέλη αργότερα.
«Να, ποια είναι η ύψιστη αποστολή μας, λέει ο Νίκος Καζαντζάκης, να προωθήσομε την παρακαταθήκη των προγόνων μας ανανεωμένη ποιο μπροστά». Δεν φτάνει να αναπαράγομαι το γένος μας μοναχά, αλλά και να το προωθούμε διανοητικά πιο ψηλότερα. «Όποιος δανείζεται απ’ τον όμοιό του, λέει ο Burke, διπλασιάζει το δικό του, κι όποιος δανείζεται απ’ τον ανώτερό του, αναβαθμίζεται διανοητικά στο επίπεδο του δανειστή του».
Η γνώση είναι ελεύθερη για όλους, μόνο που χρειάζεται άγρυπνη αντίληψη και επίμονο μεράκι να συγκομισθεί. Τίποτα δεν είναι καινούργιο στη ζωή, όλα είναι αναζωπυρωμένα κάρβουνα του παρελθόντος. Κάθε καινούργια ανακάλυψη είναι και μια παλαιά ανανεωμένη συνέχεια. Σαν το πρωτόγονο ξύλινο αλέτρι, που εξελίχτηκε αγάλι σε σιδερένιο αργότερα και μηχανοκίνητο τρακτέρ σήμερα.
Όλοι μας κουβαλάμε κάποια προγονική ιδέα και είναι ιερό μας χρέος να την προωθήσαμε ψηλότερα. Διαβάζοντας τις σκέψεις του Πλάτωνα, συναντάμε τις ιδέες του Ηράκλειτου, Πυθαγόρα, Αναξαγόρα και Σωκράτη. Διαβάζοντας την χριστιανική Βίβλο, βλέπομαι την Πλατωνική Θεωρία αναμορφωμένη σε θρησκευτικό δόγμα. Διαβάζοντας τον Rabelais και τον Montaigne, ανακαλύπτουμε την γλυκιά φωνή του Πλούταρχου. Ο γενναίος δανείζεται γενναία και το ντύνει με το δικό του χρώμα για μελλοντική αποθήκευση. Πρόοδος σημαίνει να ανασυνθέτουμε το παρελθόν με το παρόν και να το προωθούμε καλύτερο για τις μελλοντικές γενιές μας. Κάθε στοχαστής κουβαλά μέσα την προσωπική βιβλιοθήκη του, κι όταν διαβάζουμε τις πελεκημένες σκέψεις του, αναρωτιόμαστε με θαυμασμό και πόθο.
Ποιά αξιόλογα κιτάπια άραγε ωρίμασαν τα μελίγγια του τόσο ζηλευτά; Σαν να αντικρίζουμε τον Παρθενώνα και ποθούμε να δούμε τους δημιουργούς του, Καλλικράτη, Ικτίνο και Φειδία.
“Libra thesaurus anima” λέγανε οι Ρωμαίοι. Δηλαδή, “Το βιβλίο είναι ο θησαυρός της ψυχής”. Χωρίς τα βιβλία σήμερα, η ανθρωπότητα θα ‘ταν υποανάπτυκτη σχεδόν σε πρωτόγονη μορφή. Είναι τα νοητικά αρχεία του νου που κάθε στοχαστής δανείζεται και συμπληρώνει κάτι παραπάνω.
Εάν ο παράδεισος δεν έχει καθόλου βιβλία, σίγουρα κανένας διανοητικός δεν θα ήθελε πάει χαρούμενα εκεί μέσα; Τι δουλειά έχει η μέλισσα στην έρημο! Αφού η στείρα αμμουδιά της δεν την προσφέρει ούτε σταγόνα ανθόνερο για να το μετατραπεί σε νέκταρ;
‘Το διάβασμα προσφέρει νοητικό πλούτο, το γράψιμο λογοτεχνική ακρίβεια, και η κουβέντα εκφραστική ετοιμότητα’.
Διαβάζαμε να μάθουμε - γράφουμε να τελειοποιηθούμε, και μιλάμε για να εκφραστούμε.
Αξιολογούμαστε το πώς σκεπτόμαστε, ευγνωμονούμαστε για ότι προσφέρουμε, και αγαπιόμαστε πως κουβεντιάζουμε. Ανοίγοντας το στόμα μας, φανερώνουμε συνάμα και την διανοητική μας στάθμη.
Μιλώντας ασταμάτητα στον Αριστοτέλη κάποτε ένας Αθηναίος επιπόλαιος πολυλογάς, σταμάτησε απότομα βλέποντας την αμηχανία στο πρόσωπο του Αριστοτέλη. Συγγνώμη δάσκαλε, του λέει, σε κούρασα φαίνεται λίγο με τη μακρά μου ομιλία. Α, μπα.. μην ανησυχείς, του απαντά ο Αριστοτέλης, δεν σ’ άκουγα τι έλεγες. Δεν είναι άραγε η διανοητική μας ωρίμανση, αξιοπρεπέστερη αρετή και η πιο χρήσιμη τροφή για την αναπτυσσόμενη ανθρωπότητα;
Δημήτρης Καράλης.